Hoe kunst het echte leven met terugwerkende kracht betekenis geeft

Doorkijken ()
recensie door in

Merel Bem toont in haar boek Doorkijken op overtuigende wijze hoe kunst op sluimerende wijze aanwezig is in ons leven en ons leven kan verrijken – als we dat toestaan.

Als kunsthistorica heb ik het boek van Merel Bem met veel plezier gelezen. Aan de hand van een twintigtal korte hoofdstukken vertelt ze over de rol die kunst in haar leven speelt. Maar met het oog op welke lezer heeft ze haar boek geschreven? Voor de kunstkenner die fanatiek musea bezoekt of voor de leek die er zelfs nog niet helemaal over uit is of kunst wel nut heeft? En weet ze die lezer te bereiken?

De verhalen van Bem zijn persoonlijk, maar heel herkenbaar

Zelf denk ik dat ze met haar boek vooral een nieuwe groep mensen enthousiast wil maken over kunst. Het boek is dan ook heel toegankelijk geschreven en leest heel makkelijk weg. Merel Bem begint elk hoofdstuk met een afbeelding van een modern kunstwerk zoals een installatie van Edmund de Waal of een foto van de Amerikaanse fotograaf Paul Fusco. Dat kunstwerk gebruikt ze als aanleiding voor een anekdote uit haar eigen leven. Haar verhalen zijn heel persoonlijk, maar toch ook heel herkenbaar. Met een vleugje zelfspot behandelt ze thema’s zoals opvoeding, het moederschap en de dood, maar ook dingen als de monotonie van het opvouwen van de was en de oranjekoorts die we allemaal kennen van het EK.

Met de anekdotes laat ze zien op welke manier kunst een terugkerende rol speelt in haar dagelijks leven en wat een kunstwerk (met een beetje geluk) voor je kan betekenen als je iets verder kijkt dan je neus lang is. Haar schrijfstijl is zeer levendig en beeldend en je krijgt als lezer echt het gevoel dat je de herinnering met haar herbeleeft. Zoals ze zelf zegt:

“Kunstwerken hoeven niet per se een revolutie te ontketenen of een stortvloed aan gemeenschappelijke emoties voort te brengen. Het aanslingeren van een individuele herinnering, het figureren in een alledaagse belevenis – het is al bijzonder als ze dat voor elkaar krijgen.”

Door aan elk kunstwerk een persoonlijke herinnering te koppelen slaagt Merel Bem er in om kunst heel toegankelijk te maken. Ze laat ingewikkelde kunsttheorieën en interpretaties van de intentie van de kunstenaar achterwege. En benadrukt juist dat kunst niet maar één juiste  betekenis heeft. Nee, er zijn vele interpretaties mogelijk en je mag als kijker zelf bepalen wat het werk voor jou betekent en of het überhaupt wat voor jou betekent.

Over kunst schrijft ze:

Haar nut is niet af te dwingen, je loopt er toevallig tegenaan, vaak veel later pas. Of niet, dat is ook goed.”

Het is inderdaad interessant om te weten in welke context een kunstwerk is ontstaan en wat mogelijk de oorspronkelijke bedoeling van de kunstenaar was. Maar laten we eerlijk zijn, het is nog veel interessanter als een kunstwerk jou persoonlijk raakt. De kracht van dit boek ligt er wat mij betreft dan ook in dat ze laat zien dat kunst voor iedereen belangrijk kan zijn en je leven kan verrijken op een verrassende manier.

Van de lezer wordt er geen voorkennis gevraagd – enkel een beetje levenservaring

Doordat ze kunst heel persoonlijk benadert wordt er van de lezer eigenlijk geen voorkennis gevraagd – behalve dan een beetje levenservaring. Ik ga er dan ook van uit dat Merel Bem dit boek geschreven heeft met het oog op een lezer met weinig kennis van kunst. Met deze benadering weet ze kunst laagdrempelig in plaats van elitair te maken en op die manier zal ze er zeker in slagen om met Doorkijken een nieuwe lichting kunstliefhebbers te creëren. Maar ook voor lezers met meer achtergrondkennis is het boek door de herkenbaarheid van de anekdotes een genoegen om te lezen. Iedereen met maar ook de minste interesse in kunst zou dit boek in huis moeten halen.

Doorkijken
Jaar van uitgave: 2016 Categorie:
Uitgever: De Bezige Bij Bladzijden: 176 Doorkijken - Merel Bem