Morele slapstick

De pelikaan ()
recensie door in

We hebben allemaal in de klas van meester Plautus geleerd dat de mens een wolf is voor zijn medemens. Rond die gedachte schreef Martin Michael Driessen een roman maar als titel kleefde hij er een andere dier op: De pelikaan.

De auteur moonwalkte twee jaar geleden onze levens binnen met een dun juweeltje Rivieren. Was het bij aanvang nog een geheimtip, uiteindelijk ondernam het boek een zegetocht, die eindigde bij de ECI Literatuurprijs. Rivieren volgt een kortverhaal en twee novelles lang drie personages terwijl ze drijven op de baren van de geschiedenis. Elk van de drie ideeën had gemakkelijk uitgewerkt kunnen worden tot een roman van driehonderd pagina’s maar Driessen trok de kaart van het epische understatement. Met zijn net geen tweehonderd pagina’s laat De pelikaan het wat breder hangen.

Het verhaal gaat als volgt: in het Joegoslavië van de late jaren tachtig is de stilstand officieel omgeslagen in achteruitgang. In de kalmte voor de storm volgen we de middelmatige levens van Josip en Andrej. De een bedient een kabelbaan, de ander brengt de post rond, al verborgen werkloosheid wat de klok slaat. Beide heren proberen hun banale bestaan te verdoezelen door op knullige wijze te flirten met spanning en sensatie: Josip heeft een buitenechtelijke relatie, Andrej steelt geld van klanten en gokt op de hondenraces. Ze warmen zich aan hun broos geluk, als eenogen koning in het land der blinden. Hoogmoed die onmiddellijk en onverbiddelijk bestraft wordt.

Zoals Joegoslavië kreunend afwacht tot het de prefix ex- zal torsen, is het slechts een kwestie van tijd voor de geheimen van Josip en Andrej uitlekken. Dat levert wederzijdse chantage op en een roman waarin platte humor walst met diepmenselijke tragiek. Een dans die nergens uit de maat loopt, Driessen bewaart nauwgezet het evenwicht in deze morele slapstick. Er valt wat te lachen maar de lezer kan ook meewarig met het hoofd schudden.

In mijn vervormde jeugdherinneringen gaat het op het nieuws altijd over het beleg van Sarajevo. Een oorlog ergens ver weg maar toch zo dichtbij dat het eng is. Josip en Andrej, hun buren en collega’s, hun vrienden en vijanden hadden de mensen kunnen zijn die toen moesten schuilen voor de sluipschutters.

Zoals in Rivieren toont Driessen ons in De pelikaan op genuanceerde en milde manier de kleine levens van mensen in de grote geschiedenis. Anders dan bij Rivieren is het resultaat een degelijk maar onopvallend boek. Uiteraard is dat geen eerlijke conclusie. Volgens de Kroaten is dat de schuld van de Serviërs. De Serviërs schuiven de zwartepiet lekker terug. Laat ze het zelf maar uitvechten terwijl wij toekijken.

De pelikaan
Jaar van uitgave: 2017 Categorie:
Uitgever: Van Oorschot Bladzijden: 200