Vaderlandse achterkamers, doofpotten en oudewijvenpraat

De Zwarte Brug ()
recensie door in

Stelling: de boeken van Erik Vlaminck kruipen onweerstaanbaar naar boven in gesprekken zoals slakken die zonder fout het struikgewas verlaten nadat het geregend heeft.

Vier jaar geleden trof ik op de bus naar het ziekenhuis een vriendin die ik lang niet meer had gezien. Ze was zwanger en vertelde enthousiast over een boek dat zij beschouwde als echt iets voor mij. Het ging over een man die op de kermis stond en grossierde in een vrouwonvriendelijk discours: Suikerspin van Erik Vlaminck.

Ik ben er de man niet naar zulke adviezen in de wind te slaan dus viste ik enkele dagen later Suikerspin op uit het rek van De Grote Onpersoonlijke Mediaproductenwinkel. In de kassarij sprak een onbekende me aan om me te feliciteren met mijn aankoop. In één moeite door tipte hij me van dezelfde auteur Brandlucht.

Ik meende het trucje van Erik Vlaminck wel door te hebben

Niet lang nadien had ik zowel Suikerspin als Brandlucht achter de kiezen. Door ze zo kort op elkaar te lezen, meende ik het trucje van Erik Vlaminck wel door te hebben. Men neme een familiegeschiedenis uit la Flandre profonde, men laat ze uiteenvallen in twee chronologisch van elkaar verwijderde verhaallijnen die elkaar narratief omhelzen tot ze elkaar verstikken. Et voila: een prachtig palimpsest dat schalks blinkt in de grijze zone tussen feiten en fictie, tussen waarheid en waarachtigheid.

Het volgende jaar werd onverwacht aangetoond hoezeer ik dwaalde. Te vroeg voor een vergadering ging ik nog even in de laatste zonnestralen van het seizoen zitten met een Nick Hornby. Een passerende collega – in wie ik nooit een lezer had durven vermoeden – stopte voor een praatje en raadde mij de verhalen van Dikke Freddy aan. Dat bleken uiterst genietbare columns te zijn waarin – inderdaad – Erik Vlaminck vermomd als de sympathieke antiheld Dikke Freddy politieke en sociale wantoestanden met milde spot aan de schandpaal nagelt.

Nu is er De Zwarte Brug en voor het lezen drong de vraag zich op of het boek onweerstaanbaar naar boven zou kruipen in mijn gesprekken zoals een slak die het struikgewas verlaat nadat het geregend heeft.

Mag ik u voorstellen aan Leopold Elisabeth Mathilde Lenaerts, Leo voor sommigen, Polleke voor anderen, in ieder geval ons hoofdpersonage. Geboren in het laatste oorlogsjaar en gestorven in 2015 is hij als een uit Vlaamse klei opgetrokken Forrest Gump onze leidraad door zeventig jaar vaderlandse achterkamers, doofpotten en oudewijvenpraat.

Geboortegrond Lillo – een dorp van sukkelaars – moet verdwijnen voor de uitbreiding van de Antwerpse haven. De eerste honderd pagina’s lang ontpopt De Zwarte Brug zich net niet tot een halfbroer van Terug Naar Oosterdonk. Daarna transformeert het vaak genoeg om trots op eigen benen te kunnen staan. Door fragmentaire scènes af te wisselen met interviews en lezersbrieven aan kranten flirt Vlaminck subtiel met de grenzen van de non-fictie.

‘De Zwarte Brug’ is de zeldzame ideeënroman die narratief niet teleurstelt

Op een nadrukkelijk andere manier dan in Suikerspin en Brandlucht – maar even genietbaar – bewoont De Zwarte Brug het kruispunt van waarheid en leugen. Steeg na steeg wordt de lezer bij de neus genomen tot hij beseft dat zijn route een labyrint is en er niemand is overgebleven om nog te geloven. Onderweg worden zware thema’s als verlies, vervreemding, broedertwist, klassenstrijd en de kloof tussen de Wetstraat en de Dorpsstraat aangepakt zonder dat ze het verhaal voor de voeten lopen. De Zwarte Brug is de zeldzame ideeënroman die narratief niet teleurstelt.

En ja hoor, ook deze Erik Vlaminck kwam regelmatig adem happen in mijn gesprekken. Het ligt inmiddels op mijn vaders wolkenkrabber van nog te lezen boeken. Mijn rechtste boezemvriend heb ik het aangeraden als moederdaggeschenk. Met mijn linkse boezemvriend sprong ik van De Zwarte Brug om herinneringen op te halen aan een toneelstuk dat we lang geleden samen zagen en hoe ik die avond zijn toenmalige lief uit haar hum bracht met een sneer over comfortabele sandalen in een winkelruit.

De Zwarte Brug
Jaar van uitgave: 2016 Categorie:
Uitgever: Vrijdag Bladzijden: 280